تماس اینجاست : 44051179

صنایع دستی – فرصت ها و چالش ها

صنایع دستی - فرصت ها و چالش ها - اینجاست

صنایع دستی – فرصت ها و چالش ها

شاید تا به حال به این نکته توجه کرده باشید که صنایع دستی، امروزه، همان صنایع رایج چندین دهه پیش بوده است. مردم از این صنایع برای رفع نیازهای روزانه خود استفاده می کرده اند. آنان می توانستند بسیاری از وسایل روزانه خود را تهیه و تولید کنند. رفته رفته با پیشرفت صنعت در تمامی جنبه ها نقش دست آفریده ها کم رنگ تر شد. تکنولوژی در قالب ماشین وارد صنایع شد و انبوه سازی را وارد جوامع کرد. این در حالی بود که چنین حجم بالایی از تولید در مغایرت با صنایع دستی بود. زیرا صنایع دستی یک تعریف مشخص دارد: ؛صنایع دستی آن دسته از تولیدات هستند که خلاقیت و نبوغ بشری بیشترین نمود را در تولید آنها دارد؛

صنایعی که بیشتر به واسطه جوامع روستایی تولید می شود. این قشر از جامعه معمولا از وضعیت اقتصادی پایین تری نسبت به قشر شهر نشین برخوردار هستند. آنها بیشترین آسییب را از این دگرگونی متحمل شده اند.

در هر حال این روند در سرتاسر جهان رخ داد. ایران نیز به مانند دیگر کشورها صنایع دستی رایج خود را به سمت مدرنیته شدن سوق داد. این امر باعث شد که آرام آرام صنایع دستی در دل صنایع بهره مند از تکنولوژی هضم شود. همزمان با ایران نیز کشورهایی نظییر هند و چین هم به این سمت حرکت کردند. هند و چین و ایران همواره از قطب های صنایع دستی در جهان بوده اند. متاسفانه این دو کشور با برنامه ریزی هایی به احیا این صنعت پرداخته اند اما ایران موفقیت چندانی نداشته است. آمارها نشان می دهد که سهم صادارات صنایع دستی در ایران از بازار صادرات صنایع غیر نفتی به 1 درصد هم نمی رسد. شایان ذکر است که صادرات غیر نفتی در ایران به 5 گروه تقسیم می شود:

صنعت و پتروشیمی

معدن

میعاناات گازی

فرش و صنایع دستی

کشاورزی

(سهم صنعت و پتروشیمی ببیش از 70درصد است)

توجه به صنایع دستی و گردشگری در جهان

کشورهای پیشرفته از سال 1970 میلادی نگاهشان را به صنایع دستی و گردشگری معطوف نمودند. آنها ابتدا به ساکن رویکردهای اجتماعی و فرهنگی را مد نظر قرار دادند. سپس آنها به این صنعت از منظر اقتصادی توجه نمودند. این صنعت قابلیت رونق و اقتصد پایدار را تضمین می کرد. این تغییر دیدگاه در سال هایی رخ داد که تکنولوژی در همه جهات تاخت و تاز می کرد. صنعت، مشخصا در چنگ تکنولوژی گرفتار شده بود. البته توجه به صنایع دستی و گردشگری در جوامع صنعتی توجیه ساده ای داشت. ایجاد یک شغل در بستر صنعتی از هزینه بسیار زیادی نسبت به ایجاد شغل در این بستر بود. شغل هایی که پایداری بیشتری داشتند. جوامع هدف به سادگی آن را قبول می کردند. در آن بستر فعالیت و امرار معاش می نمودند. همچنین از دستاوردهای فرهنگی خود محافظت می کردند و به طبع آن فرهنگ خودشان را جهانی می کردند.

کشورهای صنعتی به سرعت بستر های لازم را برای رشد صنایع دستی و گردشگری را فراهم نمودند. این تلاش ها و برنامه ریزی ها به تدریج باعث شد که صنایع دستی از یک منبع درآمد محلی به یک صنعت جهانی تبدیل شود.

بر طبق آمارهای جهانی، صنایع دستی در طی سال های 2018 ـ 2022 از رشد 12 درصدی برخوردار خواهد بود. این امر به طور حتم می تواند به شکوفایی اقتصادی کشورها کمک کند. به عنوان مثال، کشور همسایه، “ترکیه” را می توان مثال زد. این کشور در سال 2005 رتبه نهم صنعت گردشگری جهان را به دست آورد. در سال 2013 نیز 26 میلیارد دلار عایدی  از 33 میلیون گردشگر خود داشت و طبق پیش بینی ها این ارقام تا سال 2023 دو برابر خواهد شد. البته این روند در بین کشورهای پیشرو مختص ترکیه نیست. کشورهای دیگری نیز هستند که در عین پیشرو بودن در صنایع دیگر به مراتب از کشور ترکیه جلوتر هستند. این کشورها به ترتیب بزرگی صنعت توریسم و صنایع دستی عبارتند از : آمریکا، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، چین، آلمان، انگلستان، استرالیا، ترکیه و اتریش.

ظرفیت های پیش رو در داخل کشور

در حالت کلی صنایع خلاق دارای 13 زیر گروه اساسی می باشد. صنایع دستی یکی از این زیرگروه ها است. در کشور ما 24 رشته صنایع دستی مختلف وجود دارد که هر کدام دارای فعالیت های مختلفی می باشد. به طوری که این فعالیت ها هر کدام دارای پیچیدگی ها و ظرافت های خاصی می باشد. در مرحله بعد هر کدام از این رشته ها نیز دارای فعالیت های گوناکون به عنوان زیرمجموعه می باشند.

در حال حاضر 200 نوع فعایت در صنایع دستی کشور ایران وجود دارد. این فعالیت ها هر کدام به نوبه خود در صورت برنامه ریزی درست یک شغل به حساب می آیند. چرا که هر کدام از این فعالیت ها می توانند به راحتی آینده شغلی یک هنرمند را تامین کند. این فعالیت ها به طور یکنواخت در سراسر کشور موجود می باشد. هر استانی با توجه به شرایط جغرافیایی و اقتصادی خود از صنایع دستی مختلفی برخوردار می باشد. این گستردگی در سطح کشور امتیاز مناسبی برای برنامه ریزی در سطح استانی را فراهم می کند.

بر طبق سند 1404 ایران باید قادر باشد تا 20 میلیون گردشگر را از اقصی نقاط جهان جذب کند. بدون شک، این امر باعث رونق صنایع دستی خواهد بود. چرا که رونق صنایع دستی منوط به رونق توریسم می باشد. ورود هر گردشگر به داخل کشور موجبات ایجاد یک شغل به طور مستقیم را فراهم خواهد کرد. برای کشوری که دارای پیشینه چند هزار ساله می باشد این امر دور از ذهن نیست. مسلما با برنامه ریزی دقیق این امر موجبات اشتغال پایدار را تامین خوهد کرد و با هزینه اندک، شغل های جدید ایجاد خواهد شد. این نکته را باید متذکر شد که در صنایع خودرو سازی برای ایجاد یک شغل نیاز به 700 میلیون تومان سرمایه می باشد و این رقم در صنایع دستی به 50 میلیون تومان تقلیل می یابد.

ایران در بازار مصرف سنگ های زینتی در جایگاه پنجم می باشد و این در حالی است که “یک چهارم” کانی های جهان را دارا می باشد. تامین همین بازار داخلی با پیشرفت در عرضه این سنگ های قیمتی به تنهایی ضامن اشتغال زایی بزرگی می باشد. ایران در سال 1396 از صادرات 500 میلیون دلاری در صنایع دستی برخوردار بود که زیبنده نام ایران به عنوان یکی از کهن ترین کشورهای جهان نیست.

صنایع دستی و مناسبات جهانی

مناسبات جهانی از بزرگترین دغدغه های کشور ها محسوب می باشد. هر کشوری حاضر است تا با استفاده از سرمایه گذاری های کلان، نام خود را در سطح جهانی مطرح سازد. البته این مساله از زمان های قدیم مطرح بوده است. فقط کافی است به آثار تاریخی چون اهرام مصر، دیوار چین، معابد مایا، تخت جمشید و غیره نظری بیندازید. امروزه نیز این مساله را در بناهای مدرن کشورها می توان دید. از ساخت این آثار فقط یک هدف دنبال می شود: مطرح شدن در سطح جهانی

به طور حتم مطرح شدن در چنین مقیاسی نیازمند توسعه اقتصادی و تبیین سیاست های راهبردی و بلند مدت می باشد. ولی به طور حتم راه های ساده تری نیز برای این کار وجود دارد. تولیدات فرهنگی با کیفیت در هر جنبه ای می تواند با هزینه ای اندک نام کشوری را در سطح جهانی مطرح سازد. می تواند آیین و فرهنگ ملی جوامع را در سطح جهانی انتشار دهد. این امر به طور حتم از ضروریات رشد سیاسی و اقتصادی می باشد. در سال های اخیر شاهد کشور های پیشرفته ای هستیم که با تبلیغات گسترده برای خود تاریخ سازی می کنند. چرا که رشد اقتصادی به تنهایی کافی نیست و هر کشوری از نظر فرهنگی باید حرف هایی برای گفتن داشته باشد.

صنایع دستی روح ملت ها را در خود جای داده است. فرهنگ و تمدن و هنر و رسوم  و عادات و روحیات و تاریخ هر کشوری در صنایع دستی تبلور کرده است. بدون شک صادرات چنین صنعتی تنها صادرات یک محصول نیست، صادرات نام آن مرز و بوم است. انتشار روح مردمان آن دیار است. و این نکته در دنیای امروز همراه با پیشرفت اقتصادی از اولویت ها است. صنایع دستی و توریسم هر دو جنبه را دارا می باشند. صرف انتشار نام نیست بلکه تجارتی جهانی است.

صنعت توریسم به تنهایی تا سال 2020 به 1.6 میلیارد نفر خواهد رسید و حجم گردش مالی آن به 2 تریلیون دلار خواهد رسید. حال چنین حجمی از گردشگر و به طبع آن خرید صنایع دستی همراه با گسترش فرهنگی، فرصتی است که کمتر صنعتی می تواند مهیا کند. ما باید از (10 ژوین ـ 20 خرداد) به نیکی یاد کنیم و نسبت به آن کم لطف نباشیم. ما باید بدانیم که دنیا همچنان به صنایع دستی ایرانی احترام می گذارد. باید از این فرصت استفاده کنیم.

مشکلات پیش رو در صنعت گردشگری و صنایع دستی

بدون شک مشکلات عمده ای که در سر راه بازار داخلی و صادرات این صنعت وجود دارد بر هیچکس پوشیده نیست. از بزرگترین مشکلات بر سر راه هنرمندان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. عدم ثبات بازار

2. عدم بازاریابی مناسب به وسیله اهالی این صنعت

3. وجود واسطه هایی که باعث افزایش قیمت می شود

4. بهره مند نشدن هنرمندان از سود های این صنعت

5. عدم فرهنگ سازی مناسب جهت معرفی اصولی صنایع دستی

6. نبود بازارچه های داخلی در همه نقاط کشور به اندازه نیاز

7. عدم آشنایی گردشگران خارجی با بازارچه های فروش قبل از ورود به خاک کشور

8. مشکلات اقتصادی خانوار های ایرانی

9. عدم بسته بندی مناسب

متاسفانه علاوه بر مشکلات داخلی، در صادرات این محصولات نیز موانعی وجود دارد. که قسمتی از آنها حاصل نبود برنامه جامع در داخل کشور و قسمتی هم مربوط به مشکلات بین المللی می  باشد. از جمله این موارد عبارتند از:

1. نبود بسته بندی مناسب جهت عرضه در بازار های بین المللی

2. عدم برند سازی در بازارهای جهانی

3. نبود سیستم تبلیغات بین المللی

4. مشکلات نقل و انتقال اعتبار در سیستم بین المللی

سخن آخر

صنایع دستی از بالا رفتن قیمت ارز هیچ آسیبی نمی بیند. چرا که در صورت برنامه ریزی مناسب برای صادرات به دلیل مواد اولیه ارزان از ارزش افزوده بالایی برخوردار است. متاسفانه این وضعیت در راستای ارز آوری به کشور دچار کم لطفی شده است. در بازاری که به زودی ارزش آن به 2 تریلیون دلار می رسد، باید بیشتر از اینها فعالیت کرد. حال آنکه ایران و هند و چین سه قطب این صنعت در جهان محسوب می شوند.

مسلما این صنعت، از صنعت نفت مهم تر می باشد. این صنعت بر بستری از طلا خوابیده است. صنایع نفتی به زودی در سراسر جهان ورشکست خواهند شد ولی صنایع دستی هزاران سال است که هستند و هزاران سال دیگر نیز خواهند بود. ما باید این صنعت را ارج نهیم چرا که این صنعت پدران و مادران این سرزمین است. آنها برای ما میعانات نفتی و صنایع پتروشیمی را به ارث نگذاشته اند. بلکه ارثیه آنها هنر دستانشان می باشد. هنری که مختص این آب و خاک می باشد.

پسندیده نیست که صنایع دستی ما در رتبه سی ام جهانی باشد. و یا یک دهم هند صادرات داشته باشد. امیدواریم که دولت مردان به نوبه خود و در سطح بالاتر دست اندر کاران صنعت گردشگری و صنایع دستی آستین همت را بالا بزنند. بدون شک، اگر خود هنرمندان بخواهند با همه مشکلات موجود می توانند در بازاهای جهانی، آرام آرام جایگاه خود را پیدا کنند.

فروشگاه اینجاست… از همه هموطنان عزیز تقاضا دارد با خرید صنایع دستی چراغ هنر این مرز و بوم را روشن نگه دارند.

درباره‌ی نویسنده

حافظ حضرتی